Społeczeństwa socjalistyczne
W społeczeństwach socjalistycznych, gdzie całość instytucji gospodarczych, społecznych, kulturalnych i innych jest kierowana przez politykę państwa, istnieją bardziej sprzyjające warunki do opracowania zasad takiej efektywnej polityki oświatowej, koordynującej oddziaływanie tych wszystkich instytucji, które kształtują osobowość ich obywateli. Równocześnie jednak taka polityka wymaga precyzyjnych metod kierowania szkolnictwem wszystkich poziomów, harmonizujących pracę szkoły z oddziaływaniem wszystkich innych instytucji wychowującego społeczeństwa. Stawia to szczególnie wysokie wymagania naukom społecznym, badającym zależności między funkcjonowaniem szkolnictwa a funkcjonowaniem wszystkich pozostałych ogniw tego społeczeństwa. Stawia także wysokie wymagania kierownictwu politycznemu. Czy taka reforma systemu wychowania jest możliwa? Posłużę się tu paradoksem: jest konieczna, nawet jeżeli jest niemożliwa. Kryzys systemów szkolnych jest faktem zbyt doniosłym dla rozwoju przyszłego społeczeństwa, by można było ograniczać się tylko do reform wewnątrz systemu szkolnego.